Friday, November 22, 2013

Tuan Guru Dato Haji Ghazali Peneraju institusi pengajian dua zaman


Bagan Datoh[1] letaknya ialah di sebelah selatan negeri Perak. Bagan Datoh mempunyai sebuah pekan yang sederhana besar. Bandar yang terdekat dengannya ialah Teluk Intan, lebih kurang 45 km jaraknya. Pekerjaan utama penduduk setempat ialah menjadi nelayan, berkebun dan mengusahakan ladang kelapa. Selain Sungai Dulang yang menjadi mercu tanda para peminat pengail udang dan Beting Beras Basah yang dikaitkan dengan adat istiadat pertabalan Sultan Perak, Bagan Datoh tidaklah begitu terkenal berbanding kawasan-kawasan lain dalam negeri Perak misalnya Taping dan daerah Larut Matangnya yang terkenal dengan kawasan pelancongan dan sejarahnya atau Kuala Kangsar yang terkenal dengan Bandar Dirajanya. Namun seperkara yang mencuri tumpuan tentang Bagan Datoh ialah kebanjiran alim-ulama dan pondok di kawasan itu. Secara tidak langsung, Bagan Datoh boleh diiktiraf sebagai pusat institusi agama di negeri Perak berdasarkan ramainya alim-ulama dan pondok yang terdapat di tempat itu. Antara nama-nama besar yang boleh diingati ialah seperti Kiyai Mohd Yasin Thoha Al-Bakri yang telah meningal dunia pada tahun 1978 dan dikebumikan di Kampung Sungai Batang Baruh, Tuan Guru Dato’ Haji Ghazali Arshad yang mendirikan pusat pengajian di Batu 26, Tuan Guru Haji Abdul Rahman di Teluk Penikam, Tuan Guru Kiyai Radin Haji Siraj di Sungai Nipah Darat, Tuan Guru Haji Abdullah di Sungai Nipah Baroh, Tuan Guru Haji Abbas dan Tuan Guru Haji Masduki di Sungai Tiang Darat,  Tuan Guru Haji Radzi di Selekoh, Tuan Guru Haji Arshad, pendiri institusi al-Ulum al-Syar’iyyah  di Batu 20 dan Tuan Guru Haji Adnan di Tanjung Bayan.

Yang hendak dibicarakan dalam penulisan ini ialah Tuan Guru Dato’ Haji Ghazali Arshad, pengasas institusi pendidikan Irshadiah yang sehingga kini masih lagi menawarkan pengajian kepada masyarakat sekitar.

Riwayat Hidup

Tuan Guru dilahirkan di Pasir Panjang Laut, Sitiawan, Perak pada 13 Rabiul Akhir 1319 Hijriyyah, sekitar tahun 1901 dalam tahun Masehi. Keluarganya amat menitikberatkan bidang agama. Diriwayatkan moyangnya yang bernama Shaykh Mansur[2] itu berasal dari negara Arab Yaman, manakala ibunya, Hajah Puteri Madinah Mat Saman berketurunan Megat Terawis, pahlawan Perak yang terkenal itu. Tambahan pula suasana sekitar perumahannya adalah berdekatan dengan kediaman tokoh-tokoh agama setempat seperti Kadi Haji Alias Hussein dan Kiyai Haji Abdul Latif Abdul Hamid. 

Pendidikan

Sejak dari usia kecil, Tuan Guru telah didedahkan dengan pendidikan. Pada peringkat awal, Tuan Guru dihantar belajar ke Sekolah Melayu Pasir Panjang Laut selama lima tahun. Kemudian diriwayatkan beliau beliau dimasukkan ke Pondok Lubuk Merbau. Tidaklah diketahui pondok Lubuk Merbau yang dimaksudkan ini terletak di mana iaitu samada di Perak atau di Kedah  kerana di Kedah juga ada tempat yang bernama Lubuk Merbau. Namun selepas itu, beliau dikatakan telah berguru kepada ulama Kedah yang sangat terkenal pada ketika itu iaitu Tuan Hussain Kedah. Sayangnya ia pada gurunya itu sehingga ia ikut gurunya ke mana gurunya itu mengajar seperti di Pondok Bagan Ulu, Pantai Merdeka dan Pondok Selengkoh, Sungai Limau, Yan. Selanjutnya ia menggurui pula kepada Shaykh Salleh Masri di Madrasah al-Masriyah, Tanah Liat, Bukit Mertajam selama lima tahun.

Awal dekad 1920-an, Tuan Guru belayar ke Makkah. Beliau diriwayatkan pernah menimba ilmu kepada ulama-ulama ternama di Madrasah Shaulatiyah al-Hindiyah dan juga alim-ulama yang mendirikan halaqah pengajian di Masjidil Haram.

Antara guru-gurunya ketika berada di Makkah ialah seperti Shaykh Hasan Masyath – Tuan Guru belajar ilmu hadith kepadanya; Shaykh Wan Ismail bin Wan ‘Abdul Qadir al-Fathani (Pa’ Da Eil) – ilmu-ilmu alat, hadith, falak, nahwu dan balaghah; Syaikh ‘Ali Maliki – Fiqah Maliki dan balaghah; Syaikh Ahmad Khurasan – Tuan Guru tinggal bersamanya selama 2 tahun di Thaif sekaligus menjadi khadim dan anak angkat gurunya). Ilmu yang dipelajari ialah nahwu, munadzarah, mustholah hadith, usuluddin dan usul fiqh; Shaykh Harun Kambang Minangkabau – Falak/Miqat; Sayyid Hussin ‘Abdunnabi – tyasawwuf; dan Syaikh Ibrahim Zaidan – ilmu gerhana.

Agak lama Tuan Guru berada di Makkah menyebabkan ramai pula pelajar dari Tanah Melayu yang kemudian hari menimba ilmu pula kepadanya. Tuan Guru kembali semula ke tanahair sekitar tahun 1932, iaitu setelah lebih 10 tahun beliau berada di Tanah Suci.

Mendirikan madrasah

Setelah balik ke tanahair, Tuan Guru melangsungkan perkahwinan dengan Hajjah Zabedah di Kampung Matang Kunda, Bagan Datoh. Isterinya adalah merupakan adik kepada Haji Arshad, seorang tokoh di Bagan Datoh yang sangat mengambil berat tentang perkembangan ilmu agama khususnya pendidikan berasaskan pondok atau madrasah. Setelah berkahwin, Tuan Guru mula mendirikan madrasah. Bangsal kecil tempat ia melangsungkan perkahwinan dijadikan lokasi mengajar. Mengetahui akan niat adik iparnya hendak membangunkan madrasah maka Haji Arshad tanpa berfikir panjang menghulurkan bantuan dalam bentuk  sokongan moral serta harta bendanya sekali. Bagi mengenang jasanya, Tuan Guru telah menamakan madrasahnya sebagai Irshadiah sempena mengambil nama abang iparnya yang telah banyak berkorban membantunya.

Pada peringkat awal penubuhan, Irshadiah menawarkan pengajian secara halaqah iaitu mengikut sistem pondok. Bidang pengajian adalah seperti fiqah, tasawwuf, tajwid, hadith, tafsir dan bahasa Arab. Makin hari bilangan pelajar makin bertambah. Bangsal yang kecil itu tidak dapat menampung bilangan pelajar yang semakin ramai. Akhirnya pada tahun 1935, Irshadiah berpindah ke sebidang tanah wakaf di suatu tempat yang dipanggil Hujung Matang (kini dikenali sebagai Batu 26, Bagan Datoh). Bilangan pelajar pada ketika itu ialah seramai 30 orang.

Perang Dunia ke-2 sedikit sebanyak mengganggu perjalanan madrasah. Tuan Guru dan keluarga terpaksa berhijrah ke Sungai Manik Teluk Intan ekoran kekacauan rejim tentera Jepun. Setelah Perang Dunia ke-2 berakhir, Tuan Guru kembali membangunkan madrasah. Pada tahun 1960, madrasah mendapat bangunan baru yang dibina hasil dari kutipan derma orang ramai serta kerjasama ahli Jawatankuasa yang dilantik daripada golongan para pelajarnya. Pengajian akademik mula diperkenalkan namun pengajian halaqah ala pondok tetap diteruskan dan dijalankan disebelah malam. Sepuluh tahun kemudian, struktur operasi sekolah berubah menjadi Sekolah Menengah Agama Irshadiah Persendirian. Perubahan ini meliputi sesi pembelajaran dua bahagian iaitu bahagian arabiah yang diajar pada sesi pagi dan bahagian akademik di sebelah petang. Pendidikan Arabiah diajar sehingga peringkat Sijil Tinggi Agama (Syahadah Thanawi) dan diiktiraf oleh universiti-universiti Timur Tengah khususnya Al-Azhar, Mesir. Manakala pendidikan akademik pula serupa dengan sistem sekolah menengah kerajaan yang menyediakan pendidikan menengah rendah hingga ke peringkat menengah atas yang diwujud berdasarkan daya usaha Kesatuan Pelajar-pelajar Islam Perak (KPIP).

Sekolah ini terus maju menjadi salah sebuah pusat pengajian agama terulung di Negeri Perak. Statistik tahun 1993 menunjukkan sekolah tersebut mempunyai seramai 674 pelajar yang dikendalikan kira-kira 36 orang tenaga pengajar yang mengajar 13 kelas sesi pagi dan petang. Penawaran pengajian dua bahagian tersebut telah menarik minat ramai pelajar dari seluruh pelusuk Tanah Melayu termasuk Brunei.

Keahlian dalam bidang agama

Heboh orang ramai menceritakan perihal alimnya Tuan Guru dalam bidang agama setelah pulang ke tanahair akhirnya sampai jua ke pengetahuan Sultan Perak pada ketika itu iaitu Sultan Iskandar Shah Marhum Kaddasallah. Kealiman Tuan Guru sebenarnya telah diketahui oleh penuntut-penuntut ilmu ketika berada di Makkah lagi. Beliau dikatakan memiliki kemahiran dalam pelbagai bidang ilmu khususnya balaghah, mantik, falakiah, tafsir, hadith dan fiqah. Sebab itu apabila Tuan Guru pulang ke tanahair, banyak pihak yang ingin bertemu dengannya samada hendak berguru ataupun mendapatkan pandangan tentang hukum-hakam dan sebagainya. Diriwayatkan Sultan Iskandar pernah menyatakan hasratnya hendak melantik Tuan Guru sebagai guru agama Istana yang kedudukannya setaraf seperti Mufti namun ditolak dengan baik oleh Tuan Guru kerana hendak memberi perhatian kepada madrasah yang diasasnya. Tuan Guru walaubagaimanapun menerima tawaran Sultan dengan menjadi Ahli Mesyuarat Ulama Perak dengan tujuan untuk memberi kefahaman agama kepada rakyat negeri Perak. Baginya, menyebarkan ilmu kepada masyarakat adalah satu kewajiban. Menurutnya, ahli ilmu yang baik itu adalah mereka yang sentiasa berusaha hendak melahirkan generasi ilmuwan berikutnya. Katanya, “Penuntut agama adalah umpama setandan buah kelapa, ada yang gugur dibuat gulai untuk orang lain dan ada juga yang gugur dan bercambah. Yang dibuat gulai itu menunjukkan kurang tersebar ilmunya manakala yang bercambah pula bagi orang yang dapat menyebarkan ilmunya sehingga dapat melahirkan para ilmuan.”

Kemudian pada tahun 1964, dia ditawarkan jawatan Mufti Perak atas restu Sultan Idris Shah II tetapi ditolaknya juga secara lembut kerana Madrasah Irshadiah masih memerlukan kudrat dan khidmatnya. Pada tahun 1976, Tuan Guru telah dilantik menjadi Pengerusi Jawatankuasa Menilai Darjah Kealiman Calon-calon Mufti Kerajaan Negeri Perak.

Anak muridnya

Anak-anak muridnya ramai yang menjadi alim-ulama. Antaranya ialah seperti Tuan Guru Haji ‘Ali Kemboja (mantan Mufti Kemboja), Tuan Guru Haji ‘Abbas bin Haji Muhammad Saman (Mudir Madrasah ‘Aziziah, Parit), Dato’ Haji ‘Abdul Malek (Mantan Mufti Perak), Tuan Guru Dato’ Haji Ghazali ‘Abdullah Senggora (mantan Qadhi Besar dan Mufti Selangor/Perak), Ustaz Haji ‘Abdul Halim (mantan Qadhi Besar Perak), Tuan Guru Haji ‘Abdul Samad Noh (bekas ahli Majlis Fatwa Perak/ Ketua Dewan Ulama PAS), Drs Ahmad bin Tuan Guru Haji Ghazali (anak beliau), Ustazah Mahmudah bin Tuan Guru Haji Ghazali (anak beliau), Brig. Jen (B) Dato’ Haji ‘Abdul Hamid Zainal ‘Abidin (mantan Ketua Pengarah JAKIM), Dato’ Haji Saleh Haji Ahmad (Ahli Panel Kajian Syariah Kebangsaan), Ustaz Haji Ahmad Ghazali (pesara Qadhi Besar Perlis), Tuan Guru Haji Muhammad Hasyim bin ‘Abdul ‘Aziz ar-Rawi, Kajang (Pondok Jenderam Hilir), Tuan Guru Haji Hasyim Abu Bakar (Mudir Pondok Pasir Tumboh, Kelantan) , Tuan Guru Shaykh Mahmud Janggut Merah, Bukit Besar, Kota Sarang Semut, Kedah, Tuan Guru Dato Haji Hashim Anang (menantu kemudiannya memimpin Irshadiah), Ustaz Ahmad Khayat (menantu) dan Kiyai Haji Hasan Ma’sum (Mufti Sumatera).

Pengiktirafan

Sebelum Tuan Guru berpulang ke Rahmatullah pada 3 Muharram 1418 Hijriyyah bersamaan 10 Mei 1997 dalam usia 98 tahun, beliau sempat menerima beberapa anugerah bagi mengenang sumbangan besar dan jasanya dalam bidang pendidikan dan dakwah Islam. Pada tahun 1989, Tuan Guru telah dianugerah Tokoh Ulama Silam oleh Universiti Kebangsaan Malaysia. Tidak lama selepas itu, beliau menerima anugerah Tokoh Maal Hijrah peringkat daerah Hilir Perak. Setahun selepas itu, beliau dinobatkan sebagai Tokoh Ma’al Hijrah Negeri Perak. Dan selanjutnya beliau menerima darjah kurnia  pingat Dato’ Paduka Mahkota Perak (DPMP) daripada Sultan Perak yang membawa gelaran Dato’ pada tahun 1992.

Rutin hariannya

Tuan Guru sangat gemar menelaah kitab. Walaupun dalam keadaan usia lanjut, beliau diriwayatkan sangat tekun membaca kitab-kitab lama atau yang sinonim dipanggil kitab kuning itu. Apapun, beliau tidak meninggalkan sebarang karya tulis. Mungkin kerana kesibukan beliau menguruskan madrasah menyebabkan beliau tidak berkesempatan untuk menghasilkan apa-apa bentuk penulisan. Namun, segala penat jerihnya terbayar apabila ramai anak muridnya menjadi tokoh-tokoh terkenal di tempat masing-masing.

Daftar Pustaka













[1] Tempat ini dibuka oleh Tok Kelah yang berasal dari Sungkai, Perak


[2] Makamnya ada di Kampung Sungai Nipah Teluk Intan




Gambar lama barisan tenaga pengajar dan pelajar Madrasah Irshadiah

Bangunan lama Madrasah Irshadiah


Pandangan hadapan sekolah

Satu sisi bahagian surau


Papan tanda sekolah



Tuan Guru menerima pingat

8 comments:

  1. assalamualaykum tuan.. tulisan yang menarik. saya adalah bekas pelajar sek men agama irshadiah dan merupakan tenaga pengajar sesi 2013. ada fakta yang harus diperbetulkan berkaitan status sekolah ini. sekolah ini tidak pernah bernaung di bawah kem pendidikan malaysia dan diambil oleh kerajaan hingga bertukar namanya menjadi Sekolah Menengah Kebangsaan Agama Irshadiah.

    sehingga kini, SMARISH masih berstatus sekolah persendirian atau swasta.

    Harap dapat diperbetulkan. apapun, pengisian blog tuan sangat bermanfaat. teruskan usaha.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Terima kasih atas makluman puan. Maklumat di atas telah pun diperbetulkan

      Delete
  2. Salam. Menarik mengenai kisah tokoh tokoh ulama yang dikumpulkan di blog ini. Saya hanya nak mengetahui ada tak maklumat mengenai Syed Hussain Yamani yang kuburnya ada di Pulau Tiga Kg Gajah Perak.

    ReplyDelete
  3. Al FAID BARAKAH SERVICES PUCHONG PRIMA
    ( KIOSK MYEG )
    PERBAHARUI ROADTAX & INSURANS KENDERAAN ANDA- Tanpa Geran Original


    *Kami menawarkan khidmat MyEG secara online dan serta merta boleh dicetak terus kepada anda disamping untuk memperbaharui Insurans .
    *Kami juga menawarkan Perkhidmatan Penghantaran RoadTax dan Insurans Kenderaan Ke Lokasi anda.

    Like us On Facebook- https://www.facebook.com/roadtaxmyeg4u

    QUOTATION PERCUMA DENGAN HARGA INSURANS KENDERAAN MELAMPAU LAMPAU MURAH
    http://roadtaxmyeg4u.blogspot.com/p/contact-us.html

    Reply

    ReplyDelete
  4. Saya juga bekas pelajar irshadiah, kami baru mendapat berita, Menantu tuan guru haji ghazali juga bekas pengetua madrasah irshadiah iaitu tuan guru dato haji hashim baru saja kembali ke rahmatullah.

    ReplyDelete
  5. https://drive.google.com/file/d/0B6ut4qmVOTGWMkJvbFpZejBQZWM/view?usp=drivesdk

    Web: almawaddah.info

    Salam


    Kepada:

     

    Redaksi, rektor dan para akademik


    Per: Beberapa Hadis Sahih Bukhari dan Muslim yang Disembunyikan


    Bagi tujuan kajian dan renungan. Diambil dari web: almawaddah. info

    Selamat hari raya, maaf zahir dan batin. 


    Daripada Pencinta Islam rahmatan lil Alamin wa afwan

    ReplyDelete