Thursday, July 16, 2009

Syeikh Muhammad Zainuddin Ulama Besar asal Sumbawa

Kitab Sirajul Huda merupakan sebuah kitab lama dalam bidang tauhid yang masih lagi berlegar dipasaran kitab dan disyarah di masjid atau surau. Kitab ini telah dikarang oleh seorang ulama asal dari Sumbawa yang bernama Syeikh Muhammad Zainuddin bin Muhammad Badawi as-Sumbawi. Syeikh Muhammad Zainuddin ialah salah seorang dari dua ulama ternama asal Sumbawa yang pernah mengajar di Masjidil Haram Makkah. Seorang lagi ulama besar Sumbawa ialah Syeikh Muhammad Ali bin Abdur Rasyid bin Abdullah Qadhi as-Sumbawi. Kata almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir, Menurut tradisi pengajian pondok di alam Melayu, kitab Sirajul Huda biasanya dibaca sesudah menamatkan kitab Faridatul Faraid. Apabila sudah cukup memahami kitab Faridatul Faraid barulah memasuki kitab Sirajul Huda. Tetapi ada juga pondok yang mendahulukan Sirajul Huda kemudian baru mengajar Faridatul Faraid. Sesudah kedua-dua kitab itu, yang dipandang sebagai asas ilmu tauhid, barulah memasuki kitab Ad-Durruts Tsamin. Setelah ketiga-tiga kitab itu betul-betul difahami dengan kukuh, asas Ahli Sunah wal Jamaah metod Syeikh Abu Mansur al-Maturidi tidak berganjak lagi, maka mereka akan memasuki kitab-kitab akidah yang lebih berat seumpama ad-Durun Nafis karya Syeikh Muhammad Nafis al-Banjari dan lain-lain.[1] Berdasarkan kenyataan almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir itu, dapatlah disimpulkan bahawa kitab Sirajul Huda adalah kitab yang diajar diperingkat asas dan pertengahan dalam bidang tauhid. Ini adalah kerana kitab ini ada diajar diperingkat awal iaiatu sebagai permulaan teks dalam bidang tauhid atau di peringkat pertengahan iaitu selepas teks tauhid peringkat permulaan seperti Faridatul Faraid dikhatam.
Tentang hayat hidupnya, almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir menyatakan bahawa Syeikh Muhammad Zainuddin hidup sezaman dengan Syeikh Nawawi al-Bantani tetapi lebih tua daripada Syeikh Ahmad bin Muhammad Zain al-Fathani (1272H/1856M-1325H/1908M). Syeikh Ahmad al-Fathani pula sempat belajar dengan Syeikh Nawawi al-Bantani itu dan ada kemungkinan Syeikh Ahmad al-Fathani pula pernah belajar kepada Syeikh Muhammad Zainuddin as-Sumbawi.[2]
Tentang guru-gurunya pula, almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir menukilkan seperti berikut,
Dari beberapa salasilah keilmuan yang ditulis oleh Syeikh Muhammad Yasin al-Fadani (Padang), dapat diambil kesimpulan bahawa Syeikh Muhammad Zainuddin Sumbawa adalah peringkat murid kepada Syeikh Nawawi al-Bantani (1230H/1814M - 1312H/ 1897M) dan peringkat guru kepada Syeikh Mukhtar bin 'Atarid al-Bughri(Bogor) (1278H/1860M - 1349H/1930M). Berdasarkan tulisan Syeikh Muhammad Azhari al-Falimbani dalam beberapa karyanya di antaranya Badi’uz Zaman, bahawa beliau menerima Tarekat Qadiriyah daripada Syeikh Muhammad Zainuddin as-Sumbawi. Syeikh Muhammad Zainuddin as-Sumbawi menerima baiah daripada Syeikh Muhammad Mukrim, Mufti Hamad di negeri Syam.[3]
Syeikh Muhammad Zainuddin juga diriwayatkan pernah menjadi khalifah Tariqat Qadiriyah. Ini berdasarkan catatan almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir lagi, katanya,
Apabila kita semak tulisan Syeikh Muhammad Azhari al-Falimbani itu, dengan jelas beliau sebut bahawa Syeikh Muhammad Zainuddin as-Sumbawi adalah Khalifah Tarekat Qadiriyah, iaitu tarekat yang dinisbahkan kepada Syeikh Abdul Qadir al-Jilani. Ini bererti kemunculan beliau seolah-olah setaraf dengan Syeikh Abdul Karim al-Bantani yang menjadi Khalifah Tarekat Qadiriyah yang dilantik gurunya yang dianggap mursyid kamil mukammil dalam tarekat itu iaitu Syeikh Ahmad Khatib Sambas.[4]
Ulama-ulama besar yang pernah menadah kitab kepada Syeikh Muhammad Zainuddin ialah
1. Syeikh Mukhtar bin ‘Atarid Bogor. Ulama ini pernah mengajar di Masjidil Haram dan menghasilkan beberapa karya besar. Beliau sangat kuat mengamalkan zikir termasuk zikir-zikir jenis Tariqat Qadiriyah dan Tariqat Naqsyabandiyah.
2. Syeikh Muhammad Azhari al-Falimbani. Selain dari menghasilkan beberapa karya tulis besar, ulama ini turut dikenali sebagai seorang yang bertanggungjawab menyebarkan Thariqat Sammaniyah-Khalwatiyah ditempat-tempat yang disinggahinya.
3. Kiyai Muhammad Khalil bin Abdul Lathif al-Maduri. Ulama ini melahirkan ramai ulama besar di Pulau Jawa seperti Kiyai Haji Hasyim Asy'ari (pendiri Pondok-pesantren Tebuireng, Jombang, dan pengasas Nahdhatul Ulama atau singkatannya NU), Kiyai Haji Abdul Wahhab Hasbullah (pendiri Pondok-pesantren Tambakberas, Jombang), Kiyai Haji Bisri Syansuri (pendiri Pondok-pesantren Denanyar), Kiyai Haji Ma'shum (pendiri Pondok-pesantren Lasem, Rembang, adalah ayahanda Kiyai Haji Ali Ma'shum), Kiyai Haji Bisri Mustofa (pendiri Pondok-pesantren Rembang), Kiyai Haji As'ad Syamsul `Arifin (pengasuh Pondok-pesantren Asembagus, Situbondo) dan Kiyai Haji Fathul Bari (penyebar Thariqat Naqsyabandiyah Ahmadiyah Muzhariyah). Kiyai Haji Fathul Bari mempunyai murid yang sangat ramai di Madura, Jawa dan Kalimantan Barat.
4. Syeikh Ali bin Abdullah al-Banjari. Ulama besar ini mempunyai salasilah keturunan Syeikh Muhammad Arsyad al-Banjari, seorang ulama terkemuka Alam Melayu abad ke-18. Beliau pernah mengajar di Masjidil Haram Makkah.
5. Syeikh Khalid bin Utsman al-Makhla az-Zubaidi.
6. Syeikh Abdul Hamid Kudus
7. Syeikh Mahfuz bin Abdullah at-Tarmisi (Termas, Jawa)
Kitab-kitabnya yang berjaya dikesan seperti yang disebut oleh almarhum al-Ustaz Haji Wan Mohd Saghir ialah
1. Sirajul Huda ila Bayani ‘Aqaidit Taqwa.Judulnya seperti yang diterjemahkan sendiri oleh Syeikh Muhammad Zainuddin ialah Pelita Petunjuk Kepada Menyatakan Segala Simpulan Segala Ahli Takwa. Kitab ini tidak dinyatakan tarikh bila ia diselesaikan.Terdapat berbagai-bagai edisi cetakan dan sampai sekarang masih beredar di pasaran kitab. Kitab ini dianggap antara kitab bidang tauhid yang paling banyak dijadikan teks pengajian di masjid atau surau.
2. Minhajus Salam fi Tafsil ma yata’allaqu bil Iman wal Islam. Kitab ini juga tidak tercatat bila penulisannya diselesaikan. Kitab ini pernah dicetak dalam beberapa edisi tetapi pada masa ini, kitab ini sangat sukar didapati dipasaran.
3. Waraqatun Qalilatun fi Manasikil Hajji wal ‘Umrah ‘ala Mazhab al-Imam asy-Syafie. Tidak terdapat kenyataan tarikh penulisan kitab ini diselesaikan. Kitab ini dicetak dalam Majmuk Kaifiyat Khatam al-Quran yang dinyatakan sebagai karya Syeikh Daud bin Abdullah al-Fathani. Dicetak dalam berbagai-bagai edisi cetakan baik di Timur Tengah mahupun dicetak di dunia Melayu.
4. Tuhfatul Qudsiyah. Maklumat tentang kitab ini adalah berdasarkan karya Syeikh Muhammad Azhari al-Falimbani di dalam Badi’uz Zaman. Kemungkinan besar kitab ini sudah tidak dapat ditemui lagi.[5]





[1] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Syeikh Muhammad Zainuddin As-Sumbawi pengarang Sirajul Huda. Utusan Malaysia. Terbit pada 26 Februari 2007. Boleh dirujuk di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0226&pub=utusan_malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm&arc=hive
[2] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Syeikh Muhammad Zainuddin As-Sumbawi pengarang Sirajul Huda. Utusan Malaysia. Terbit pada 26 Februari 2007. Boleh dirujuk di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0226&pub=utusan_malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm&arc=hive
[3] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Syeikh Muhammad Zainuddin As-Sumbawi pengarang Sirajul Huda. Utusan Malaysia. Terbit pada 26 Februari 2007. Boleh dirujuk di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0226&pub=utusan_malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm&arc=hive
[4] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Syeikh Muhammad Zainuddin As-Sumbawi pengarang Sirajul Huda. Utusan Malaysia. Terbit pada 26 Februari 2007. Boleh dirujuk di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0226&pub=utusan_malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm&arc=hive
[5] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Syeikh Muhammad Zainuddin As-Sumbawi pengarang Sirajul Huda. Utusan Malaysia. Terbit pada 26 Februari 2007. Boleh dirujuk di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0226&pub=utusan_malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm&arc=hive

No comments:

Post a Comment

Post a Comment